Унікальныя фотаздымкі і дакументы захоўваюцца ў музеі Беняконскай сярэдняй школы

Унікальныя фотаздымкі і дакументы па гісторыі дзіцячага дома, які дзейнічаў на Воранаўшчыне ў пасляваенны час, захоўваюцца ў музеі Беняконскай сярэдняй школы.

Вялікая Айчынная вайна пакінула на беларускай зямлі не толькі папяліш­чы, але і тысячы сіроцкіх лёсаў. Гэты боль быў асабліва адчувальным у канцы 1940-х. Менавіта тады дзяржава ўзяла на сябе найважнейшую місію — абарону дзяцей, вяртанне іх да мірнага жыцця. Сведчаннем гэтага стала адраджэнне сеткі спецыяльных дзіцячых дамоў. Гісторыя аднаго з такіх астраўкоў міласэрнасці ў Беня­конях лягла ў аснову края­знаўчага даследавання.

Наша работа была арганізавана па камандным прынцыпе, дзе кожны меў свой адказны кірунак. Разам з вучаніцай Карынай Гарадзецкай мы ўзялі аналітычную частку — рупліва працавалі з данымі Лідскага занальнага архіва, вывучалі кнігі загадаў, руху выхаванцаў, якія дапамаглі скласці спіс дзяцей і педагогаў, аднавіць іх жыццё, заняткі. Крок за крокам перад намі адкрывалася статыстыка чалавечага подзвігу. У гэты ж час даследаваннямі займалася другая група. Педагог Таццяна Мацкевіч і вучань Дзмітрый Мацкевіч праводзі­лі маштабнае апытанне мясцовых жыхароў, збіралі каштоўныя вусныя ўспаміны і шукалі ў сямейных альбомах фота­здымкі тых гадоў.

Вучняў вельмі ўразілі дэта­лі тагачаснага побыту. Дзіцячы дом у Беняконях сутыкнуўся з татальным дэфіцытам: ложкі замянялі сеннікі на падлозе, не хапала адзення, а зімой выхаванцы часам па чарзе хадзілі на вучобу з-за адсутнасці абутку. Але выжыванне і поспех гэтай установы трымаліся на прынцыпах самаарганізацыі і працоўнага выхавання.

У дзіцячым доме дзейнічала свая падсобная гаспадарка, агарод, майстэрні. Гэта была сапраўдная школа жыцця.

Дзеці пад кіраўніцтвам аграномаў і выхавальнікаў вырошчвалі агародніну, што даз­валяла істотна палепшыць рацыён харчавання. Наяўнасць уласнага пагалоўя жывёлы (кароў, свіней) забяспечвала малаком і мясам. Пры дзіцячым доме функцыянавалі сталярныя і швейныя майстэрні. Хлопчыкі вучыліся раманта­ваць мэблю і вырабляць просты інвентар, а дзяўчынкі асвойвалі навыкі кройкі і шыцця. Выхаванцы дзіцячага дома наведвалі школу ў Беняконях. Гэта спрыяла іх сацыялізацыі.

Асабістыя рэчы Фёдара Крывахіжы

Асобнае месца ў даследаванні заняло вывучэнне педкалектыву, які складаўся з франтавікоў, чый аўтарытэт стаў вырашальным фактарам рэабілітацыі параненых вайной дзіцячых душ.

Сярод іх Аляксандр Андрэевіч Кацяленец, Фёдар Мікалаевіч Крывахіжа. Настаўнікі-ветэраны строга сачылі за паспяховасцю вучняў, разумеючы, што адукацыя бы­ла адзіным сацыяльным ліфтам для сіраты.

Асабліва каштоўныя фотаздымкі пасталелых выпускнікоў. На адваротным баку партрэта — кранальны памятны надпіс любімаму настаўніку.

У выніку сумеснай працы нам удалося знайсці каштоўныя звесткі і аднавіць гісторыі жыцця выхаванцаў. Значным адкрыццём і адначасова болем стаў для нас лёс Станіслава Уладзіміравіча Лемнева (Лемлемая), які сёння жыве ў Лідзе. Менавіта ў Беняконях выхавальнікі падарылі хлоп­чыку новае імя, імя па бацьку і прозвішча. Перажыўшы цяжкія дзіцячыя выпрабаванні, ён стаў трэнерам, выхаваў 6 чэмпіёнаў Савецкага Саюза і ўжо 20 гадоў з’яўляецца народным засядацелем у судзе.

Яркі і натхняльны лёс Леа­ніда Рыгоравіча Мацюхіна — беларускага пісьменніка. Ён нарадзіўся ў 1943 годзе ў Мсціслаўскім раёне. Вайна адабрала сям’ю, а Беняконскі дзіцячы дом стаў месцам, дзе хлопец атрымаў адукацыю і чалавечую загатоўку. Самае галоўнае, што Леанід Рыгоравіч захаваў памяць пра сваіх настаўнікаў, прысвяціўшы кранальныя вершы выхавальніцы Валянціне Канстанцінаўне Стоме і медсястры Таццяне Ніканораўне Ігнаценка. Ён часта падкрэсліваў, што маральныя ўрокі ў Беняконях дапамаглі яму выстаяць у жыцці.

Увесь сабраны і сістэматызаваны матэрыял — успаміны, рэдкія фатаграфіі, дакументы фондаў архіва — сталі асновай для стварэння новай экспазіцыі. Наша работа не завершана: наперадзе пошук нашчадкаў іншых выпускнікоў Беняконскага дзіцячага дома.

Источник: https://nastgaz.by